Czym jest dostępność cyfrowa?
Dostępność cyfrowa to zapewnienie, że każdy, bez względu na swoje cechy osobiste, stan zdrowia, samopoczucia, status społeczny itd, może korzystać z technologii cyfrowej w sposób łatwy i bezbarierowy. To dążenie do umożliwienia wszystkim obywatelom pełnego uczestnictwa w cyfrowym świecie, zapewniając równy i łatwy dostęp do informacji, usług i wszelkich możliwości, jakie daje internet.
Brak dostępności cyfrowej dla osób wykluczonych cyfrowo, niepełnosprawnych czy chorych oznacza ograniczenie możliwości korzystania z dobrodziejstw technologii cyfrowej, co utrudnia ich pełne uczestnictwo w społeczeństwie i prowadzenie samodzielnej, aktywnej egzystencji. Pamiętajmy, że te bariery to nie tylko niemożność korzystania z rozrywki online czy załatwiania spraw urzędowych lub bankowych przez internet, ale również wykluczenie społeczne w czasach, gdy wiele spotkań odbywa się za pomocą komputerów czy smartfonów.
Dobre praktyki dostępności na świecie
Wiele krajów podejmuje istotne kroki w celu poprawy dostępności cyfrowej na poziomie lokalnym, ale też globalnym. To przede wszystkim regulacje prawne, które nakładają obowiązki na instytucje publiczne oraz prywatne firmy w zakresie zapewnienia dostępności swoich stron internetowych i aplikacji. Powstaje też wiele organizacji pozarządowych skupiających partnerów technologicznych na całym świecie. Ich zadaniem jest projektowanie i rozwój technologii asystujących, które wspierają dostępność cyfrową dla osób z różnymi niepełnosprawnościami. Innowacyjne rozwiązania, takie jak czytniki ekranowe, programy konwertujące tekst na mowę i systemy obsługujące gesty, umożliwiają osobom z dysfunkcjami wzroku, słuchu lub ruchu swobodne korzystanie z internetu i aplikacji.
Wykluczeni cyfrowo to nie tylko osoby z niepełnosprawnościami, ale też ludzie starsi, ubożsi lub nie mający dostępu do infrastruktury lub wiedzy.
W ramach projektu "Digital Literacy for All" rząd indyjski współpracuje z organizacjami pozarządowymi i przedsiębiorstwami technologicznymi w celu zwiększenia umiejętności cyfrowych społeczności wiejskich i osób o niskich dochodach poprzez szkolenia, dostęp do komputerów i internetu oraz edukację na temat korzystania z technologii. Podobny program prowadzi też rząd USA i wiele innych. Kanada również inwestuje w programy edukacyjne i szkolenia dla projektantów i programistów, aby zwiększyć świadomość na temat najlepszych praktyk dostępności cyfrowej.
Singapur wdrożył inicjatywę o nazwie "Smart Nation Initiative", której celem jest wykorzystanie technologii cyfrowej, w tym sztucznej inteligencji i Internetu Rzeczy, do powstawania inteligentnych miast, gdzie technologia służy obywatelom i poprawia ich jakość życia. Jednym z konkretnych przykładów jest system sygnalizacji świetlnej, który wykorzystuje technologię Internetu Rzeczy do dostosowywania czasu trwania świateł do przechodzących przez przejście dla pieszych osób starszych, niepełnosprawnych czy rodziców z dziećmi. System ten może wykrywać obecność osób na przejściu i automatycznie wydłużać czas sygnału zielonego, zapewniając im bezpieczne przechodzenie przez ulicę.
Praktyki dostępności w Polsce
W Polsce, kwestie dostępności cyfrowej również zyskują na znaczeniu, zarówno w kontekście regulacji prawnych, jak i inicjatyw społecznych.
W 2018 roku została wprowadzona ustawa o dostępności cyfrowej, która nakłada na instytucje sektora publicznego, duże przedsiębiorstwa oraz podmioty świadczące usługi publiczne online, obowiązek zapewnienia dostępności stron internetowych i aplikacji mobilnych. Ustawa ta wyznacza standardy dostępności oraz terminy, w których strony internetowe muszą spełniać te wymagania.
W naszym kraju działają liczne organizacje pozarządowe i inicjatywy społeczne, które angażują się w promowanie dostępności cyfrowej oraz edukację na ten temat. Przykładem może być szereg kampanii prowadzonych przez Fundację @Widzialni, która skupia się na podnoszeniu świadomości społecznej na temat dostępności cyfrowej i równego dostępu do technologii dla osób z niepełnosprawnościami. Wiele działań, informacji i szkoleń podejmuje również PFRON czy Ministerstwo Cyfryzacji. Prywatne przedsiębiorstwa budują z kolei aplikacje ułatwiające czytanie lub korzystanie z aplikacji bankowych, zakupów czy załatwianie spraw urzędowych, ale też takie, dzięki którym można znaleźć miejsca na mapach miast przyjazne niepełnosprawnym: restauracje, obiekty sportowe, wydarzenia kulturalne itp.
Przyszłość dostępności?
Przyszłość dostępności cyfrowej w kontekście zaawansowanych prac nad sztuczną inteligencją (AI) i Internetem Rzeczy (IoT) wydaje się obiecująca, ale wciąż wymaga regulacji prawnych. W jakich kierunkach mogą rozwijać się rozwiązania?
Zaawansowane algorytmy sztucznej inteligencji mogą być wykorzystane do personalizacji doświadczeń cyfrowych, dostosowując interfejsy użytkownika i treści do indywidualnych potrzeb i preferencji użytkowników. Na przykład, systemy AI mogą automatycznie dostosowywać czcionkę, kontrast, czy interakcję głosową w zależności od potrzeb osób z różnymi niepełnosprawnościami.
Dalszy rozwój technologii asystujących może inwestować w inteligentne domy i rozwiązania typu #smartcity. Inteligentne urządzenia i sensory mogą monitorować środowisko, dostosowując je do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, na przykład poprzez automatyczne regulowanie oświetlenia, temperatury czy ułatwienia w poruszaniu się. Lecz to, co może zrewolucjonizować dostęp do usług cyfrowych, to współpraca nauki z medycyną. Najciekawsze możliwości daje zastosowanie rozszerzonej rzeczywistości, która rozpoznaje obiekty świata rzeczywistego, a następnie nakłada na nie wirtualne informacje. Współcześnie rozwijane aplikacje AR kładą duży nacisk na to, aby wirtualne „rozszerzenie” było nierozróżnialne od rzeczywistości. Dzięki nim możemy podróżować, przymierzać ubrania, załatwiać sprawy “osobiście” i wiele innych.
Jednym z kluczowych wyzwań związanych z rosnącą integracją AI i IoT jest zapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa i prywatności danych, oraz projektowanie i wdrażanie aplikacji z poszanowaniem praw i potrzeb użytkowników. Ważne jest również, aby prowadzić edukację i podnosić świadomość na temat dostępności cyfrowej w kontekście nowych technologii. Osoby projektujące, programujące i korzystające z tych rozwiązań powinny być świadome najlepszych praktyk i możliwości, jakie te technologie mogą przynieść dla wszystkich użytkowników, niezależnie od ich umiejętności czy potrzeb.